Dấu ấn lịch sử ba lần Chủ tịch Hồ Chí Minh đến bách khoa

Trong lịch sử 70 năm hình thành và phát triển, trải qua nhiều giai đoạn với bối cảnh và nhiệm vụ đặt ra khác nhau, song và phương châm đào tạo, nghiên cứu, tầm nhìn và sứ mạng của Đại học Bách khoa Hà Nội luôn có sự tiếp nối thống nhất, xuyên suốt qua nhiều thế hệ. Sự thống nhất đó là do định hướng phát triển của Đại học Bách khoa Hà Nội luôn nhất quán dựa trên nền tảng là triết lý giáo dục được phản ánh qua những quan điểm toàn diện và sâu sắc mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn trong ba lần đến thăm.

Mỗi dịp kỷ niệm ngày Quốc khánh 2/9 thiêng liêng, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nay là Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam cũng luôn là lúc nhân dân Việt Nam thành kính tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhớ về những bài học từ tư tưởng vĩ đại của Người, đã trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam hành động của Đảng trong quá trình lãnh đạo Cách mạng Việt Nam.

Hoà cùng dòng chảy lịch sử của đất nước, chặng đường lịch sử 70 năm của Đại học Bách khoa Hà Nội cũng vận động theo những định hướng căn bản mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn, nhắc nhở trong ba lần đến thăm Nhà trường ngay từ giai đoạn ban đầu được thành lập và xây dựng những nền móng đầu tiên.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ký kết Hiệp định Geneva và tiếp quản Thủ đô năm 1954, tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Ban chấp hành Trung ương Đảng đã xác định một nhiệm vụ chiến lược là phát triển công nghiệp, nhằm phục vụ công cuộc đấu tranh thống nhất đất nước và xây dựng Chủ nghĩa Xã hội. Vì vậy, Chính phủ đã khẩn trương triển khai công việc xây dựng trường đại học về kỹ thuật đầu tiên, với mục tiêu tự chủ đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia kỹ thuật cho đất nước.

Để thành lập trường đại học về kỹ thuật đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên đã ký ban hành Nghị định số 147-NĐ ngày 06 tháng 3 năm 1956, sau đó được Thủ tướng Phạm Văn Đồng phê chuẩn tại văn bản số 2183-PC ngày 04 tháng 6 năm 1956, cho phép mở Trường Đại học Bách khoa (cùng với 4 trường đại học và 15 trường trung cấp chuyên nghiệp khác). Lễ khai giảng năm học đầu tiên 1956 - 1957 đã được tổ chức ngày 15 tháng 10 năm 1956.

Gắn với sứ mạng tiên phong, khởi đầu thời kỳ tự chủ đào tạo kỹ sư công nghiệp của đất nước, Trường Đại học Bách khoa đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức quan tâm, theo dõi, truyền đạt những tư tưởng của Người về giáo dục và đào tạo

.

Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phương châm giáo dục và đào tạo trong ngày đầu xuân 1958

Khi Trường Đại học Bách khoa mới hoạt động đến năm học thứ hai, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu đến thăm, chúc Tết vào đúng ngày đầu năm Mậu Tuất (ngày 18 tháng 2 năm 1958). Với phong cách gần gũi, sâu sát thực tiễn, Người đến mà không báo trước kế hoạch, đem tới một niềm hạnh phúc bất ngờ cho cán bộ giảng viên và tập thể sinh viên Bách khoa trong ngày đầu năm.

Thuở ban đầu ấy, rất ít người có nhà tại Hà Nội. Phần đông cán bộ giảng viên và gia đình mình, cùng với sinh viên ở trong khu tập thể là những gian nhà cấp 4 một tầng thuộc phạm vi của Trường. Biết rằng cơ sở vật chất còn rất khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm chi tiết, đến tận nơi xem điều kiện sinh hoạt, bếp ăn tập thể và những vấn đề thường nhật. Sau đó, Người dành thời gian nói chuyện với cán bộ giảng viên và sinh viên tại Hội trường Bát giác, thăm hỏi, động viên mọi người cùng đoàn kết, giúp đỡ nhau vượt qua khó khăn ban đầu.

Nhấn mạnh phương châm giáo dục và đào tạo tại trường đại học về kỹ thuật đầu tiên của đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, lý luận phải gắn liền với thực tiễn, học phải đi đôi với hành, Nhà trường phải gắn liền với xã hội’’.

Bài học đầu tiên ấy đã trở thành nền tảng phương pháp luận cho công tác hoạch định chiến lược, tổ chức đào tạo và nghiên cứu khoa học xuyên suốt tiến trình phát triển của Trường Đại học Bách khoa đến nay là Đại học Bách khoa Hà Nội. Quá trình đào tạo và nghiên cứu trong Nhà trường gắn với yêu cầu thực tiễn của nền sản xuất xã hội; môi trường giáo dục đào tạo trang bị cho người học năng lực thích ứng và làm chủ được hoàn cảnh thực tiễn; quá trình học tập của sinh viên gắn với việc thực tập và làm đồ án giải quyết vấn đề tại cơ sở doanh nghiệp; đơn vị chuyên môn phải phát huy được năng lực của mình để kiến tạo giải pháp kỹ thuật và công nghệ cho xã hội.

Có một dấu ấn quan trọng sau chuyến thăm đầu tiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh!

Câu chuyện là những năm đầu mới thành lập Trường Đại học Bách khoa, thành phần sinh viên rất đa dạng, khác biệt nhau về tuổi tác và nguồn gốc: có khối sinh viên từ thành phần công nông được học bổ túc, có khối sinh viên từ thành phần học sinh tại vùng kháng chiến, có khối sinh viên từ thành phần tốt nghiệp tú tài tại vùng đô thị do chế độ cũ quản lý … Ngay đối với đội ngũ cán bộ và giảng viên cũng rất đa dạng: có người từ quân đội chuyển ngành, có người mới tốt nghiệp từ các trường đại học, có người từ đội ngũ công nhân … 

Làm thế nào để tạo nên sự đoàn kết, thống nhất tư tưởng trong bối cảnh đội ngũ thì đa dạng và khác biệt, còn điều kiện vật chất lại thiếu thốn và khó khăn như vậy ?

Lúc này, phong trào học tập và làm theo lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong ngày đầu xuân 1958 được phát động. Kết quả là tạo nên một khí thế mới, làm nâng cao tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa đội ngũ cán bộ giảng viên, gắn bó giữa thầy và trò, gắn bó giữa các khối sinh viên. Cùng với đó, phong trào phát huy chủ động sáng tạo, tích cực lao động sản xuất đã tạo nên nhiều giải pháp về cải tạo mô hình thí nghiệm và tài liệu học tập bằng phẩm chất tự lực của những con người Bách khoa.

Cùng với những chuyển biến tích cực sau chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ Trường Đại học Bách khoa đã chính thức được giới thiệu công khai vào cuối năm học 1957 - 1958.

Vì bối cảnh những năm đầu tiếp quản Thủ đô sau Hiệp định Geneva còn nhiều phức tạp về kinh tế, chính trị, văn hoá, tư tưởng tàn dư chế độ cũ, nên mặc dù tổ chức Đảng đã được thành lập và thực hiện vai trò lãnh đạo tại Trường Đại học Bách khoa theo Quyết nghị số 967-DB/GD, ngày 28 tháng 8 năm 1956 của Ban chấp hành Đảng bộ Giáo dục, nhưng vẫn chưa được giới thiệu công khai.

Cho đến khi tình hình tổ chức ổn định, Đảng bộ Trường Đại học Bách khoa mới được công bố chính thức vào cuối năm học 1957 - 1958 tại một buổi Lễ trang trọng do Hiệu trưởng Tạ Quang Bửu chủ trì, với sự tham gia của toàn thể đội ngũ cán bộ giảng viên và sinh viên.

Những nền tảng ban đầu đã được xác định sau lần đầu Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm trong một ngày đầu Xuân.

Chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1960 với lời căn dặn về mục tiêu và sứ mạng của Nhà trường 

Khi phong trào học tập và làm theo lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm lần thứ nhất còn đang sôi nổi thì Trường Đại học Bách khoa tiếp tục vinh dự được đón tiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh vào ngày 17 tháng 6 năm 1960. Lần này là chuyến thăm và làm việc có kế hoạch chính thức, thuộc chương trình đón tiếp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đối với Chủ tịch Haxhi Lleshi của nước Cộng hoà Nhân dân Albania (cũng là thành viên của khối các nước Xã hội chủ nghĩa khi đó).

Vào thời điểm này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đang chuẩn bị cho Đại hội Đảng lần thứ III (sẽ diễn ra đầu tháng 9 năm 1960) với chiến lược công nghiệp hoá theo mô hình Liên Xô (cũ), xây dựng miền Bắc Xã hội chủ nghĩa và chi viện đồng bào miền Nam tiếp tục thực hiện Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân để thống nhất đất nước. Một nội dung để cụ thể hoá Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965) của Đại hội Đảng lần thứ III chính là xây dựng Trường Đại học Bách khoa với sự giúp đỡ trang bị của Liên Xô. 

Thực tế vào năm 1960, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã làm việc với tập thể lãnh đạo Trường Đại học Bách khoa về Đề án xây dựng và trang bị cho khuôn viên mới (tại khu vực góc đường Đại Cồ Việt và đường Giải Phóng có cổng Parabol hiện nay). Công trình khởi công vào dịp kỷ niệm 43 năm Cách mạng tháng Mười Nga ngày 07 tháng 11 năm 1960. Sau đó, lễ khánh thành được tổ chức vào ngày 07 tháng 11 năm 1965, kỷ niệm 48 năm Cách mạng tháng Mười Nga.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với đoàn đại biểu Nhà nước Albania đến Trường Đại học Bách khoa có ý nghĩa quan trọng, phản ánh quan hệ hợp tác hữu nghị giữa các nước Xã hội Chủ nghĩa, đồng hành cùng Cách mạng Việt Nam. Lần này, bên cạnh sự trao đổi, thăm hỏi về tình hình công tác trong thời gian qua, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn về mục tiêu và sứ mạng của Nhà trường. Cụ thể, Người nhấn mạnh: “Học để phục vụ Cách mạng, phục vụ nhân dân. Thầy trò phải thi đua dạy tốt, học tốt”.

Qua lời căn dặn này của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ giảng viên và sinh viên hiểu rằng sứ mạng của Trường Đại học Bách khoa là phụng sự cho sự nghiệp Cách mạng của Đảng và nhân dân. Nỗ lực phấn đấu học tập và rèn luyện vươn lên, trước hết là để có thể đóng góp những kết quả hữu ích cho xã hội. Ghi nhớ lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay trong Lễ tốt nghiệp của sinh viên khoá 1 vào năm 1961, khẩu hiệu "đem hết tài năng và sức lực của thế hệ trẻ hiến dâng cho Tổ quốc và Chủ nghĩa xã hội" đã được treo nổi bật trên Hội trường, như lời nhắc nhở về sứ mạng, mục tiêu và trách nhiệm đối với sinh viên Bách khoa.

Cho đến nay, khi chạm tới dấu mốc 70 năm lịch sử, các thế hệ cán bộ giảng viên và sinh viên Bách khoa đã luôn thể hiện giá trị cốt lõi tiêu biểu là tinh thần “Trách nhiệm”, phụng sự đất nước. Thông điệp về sứ mạng của Đại học Bách khoa Hà Nội ngày nay nhấn mạnh việc “phục vụ tốt nhất xã hội và đất nước” như một sự khắc ghi bài học mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn.

Để thực hiện mục tiêu “dạy tốt, học tốt”, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhắc nhở phải đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước. Từ đó, cán bộ giảng viên và sinh viên Bách khoa đều luôn quán triệt tinh thần thi đua trong giảng dạy, học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử. Thi đua phục vụ chiến đấu và tăng gia sản xuất trong thời kỳ chiến tranh; thi đua phát huy sáng kiến để “tìm lối đi ra, tạo thế đi lên” trong khó khăn thời kỳ bao cấp hậu chiến; thi đua nghiên cứu khoa học và đổi mới phương pháp giảng dạy trong thời kỳ đổi mới và hội nhập; thi đua đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quốc tế hoá trong kỷ nguyên mới của đất nước.

Chặng đường lịch sử từ bối cảnh chiến tranh đến ngưỡng cửa kỷ nguyên mới của đất nước, từ lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại học Bách khoa Hà Nội luôn xác định sứ mạng và mục tiêu hướng đến vị trí hàng đầu về kỹ thuật và công nghệ để “phục vụ tốt nhất cho xã hội và đất nước”.

Nhiệm vụ chính trị được Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn trong lần thứ ba thăm Trường Đại học Bách khoa  

Ngày 11 tháng 3 năm 1962, Trường Đại học Bách khoa tiếp tục vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm lần thứ ba. Đây cũng là hoạt động trong chương trình ngoại giao của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đón Nhà Vua, Thủ tướng và Thái tử Vương quốc Lào.

Lúc này, Trường Đại học Bách khoa đã hoàn tất một chu kỳ đào tạo kỹ sư đầu tiên và chuẩn bị cho thế hệ sinh viên khoá 2 tốt nghiệp. Sau giai đoạn xây dựng ban đầu về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ giảng viên, chương trình đào tạo, thì lúc này việc cung cấp kỹ sư có năng lực chuyên môn và phẩm chất chính trị cho xã hội đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên hàng năm. Đề án xây dựng khu trường mới do Liên Xô giúp đỡ cũng đã triển khai theo lộ trình, sẽ tạo nên hệ thống cơ sở vật chất hiện đại so với khu vực ở thời điểm đó.

Trong bối cảnh như vậy, khi đến thăm Trường Đại học Bách khoa lần thứ ba, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh về nhiệm vụ chính trị của Nhà trường phải đào tạo nên những con người Xã hội chủ nghĩa. Người chỉ rõ: “Muốn xây dựng Chủ nghĩa Xã hội thì phải có con người Xã hội Chủ nghĩa. Phải nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân. Phải có ý thức làm chủ, tinh thần tập thể, kỷ luật và ra sức học tập nâng cao trình độ văn hóa, kỹ thuật’’.

Những lời căn dặn thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, con người giữ vai trò là chủ thể trung tâm, kiến tạo thế giới. Vì vậy, cần phải xây dựng con người mới là con người Xã hội Chủ nghĩa với những phẩm chất tiến bộ. Điều đó là nhiệm vụ chính trị của Nhà trường.

Lời căn dặn sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tầm nhìn xuyên suốt, định hướng cho các thế hệ lãnh đạo, cán bộ giảng viên và toàn thể sinh viên Bách khoa về nhiệm vụ căn bản là đào tạo nên con người mới. Đó là con người không chỉ có năng lực chuyên môn, mà hơn thế nữa là các phẩm chất của người Cộng sản, gồm có đạo đức cách mạng, tinh thần vì tập thể, kỷ luật và ý chí không ngừng vươn lên.

Học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Trường Đại học Bách khoa nay là Đại học Bách khoa Hà Nội luôn xây dựng môi trường đào tạo với tinh thần liêm chính, tôn trọng đóng góp tập thể và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Các thế hệ kỹ sư, chuyên gia Bách khoa làm việc trong những mội trường khác nhau, lĩnh vực khác nhau, song đều mang giá trị cốt lõi và niềm tự hào được đào tạo từ trường đại học kỹ thuật đầu tiên của đất nước, cùng với ý thức gìn giữ phẩm chất tự hào Bách khoa.

-------------------------------------------

Trong lịch sử 70 năm hình thành và phát triển của Đại học Bách khoa Hà Nội, ba lần Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm vào các năm 1958, 1960, 1962 là những dấu ấn đặc biệt. Mỗi lần Người đến thăm đều để lại những kỷ niệm sâu sắc đối với cán bộ giảng viên và sinh viên Bách khoa bởi sự ân cần, gần gũi và tình cảm ấm áp mà vị lãnh tụ của dân tộc lan toả đến những con người Bách khoa.

Điều đặc biệt hơn nữa, qua ba lần đến thăm Bách khoa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại những lời căn dặn sâu sắc, toàn diện về sứ mạng, mục tiêu, phương châm giáo dục và nhiệm vụ chính trị của Nhà trường. Hệ thống những quan điểm đó đã trở thành triết lý giáo dục, kim chỉ nam định hướng xuyên suốt tiến trình vận động và phát triển của Đại học Bách khoa Hà Nội từ trong lịch sử cho đến tương lai. Vậy nên, cho dù dòng chảy thời gian đi qua nhiều thời kỳ và bối cảnh khác nhau, song tư tưởng và tầm nhìn của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn luôn mang ý nghĩa thời đại, dẫn lối cho các thế hệ cán bộ giảng viên và sinh viên Bách khoa.

Lịch sử Đại học Bách khoa Hà Nội mãi mãi khắc ghi hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, hình ảnh Người Thầy vĩ đại của nhân dân Việt Nam.

NQL