Bước tiến của nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên số 

Ngày 12/8, Đại học Bách khoa Hà Nội phối hợp với Đại học Griffith (Australia) tổ chức Hội thảo khoa học "Chuyển đổi số và Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo trong nông nghiệp bền vững", thu hút sự quan tâm của các tổ chức, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước cùng đông đảo sinh viên Nhà trường.

Hợp lực tri thức vì nền nông nghiệp xanh

Mở đầu hội thảo, đại diện Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Griffith, Chương trình Aus4Innovation và lãnh đạo tỉnh Thanh Hoá đã cùng chia sẻ tầm nhìn chung hướng đến một nền nông nghiệp Việt Nam xanh hơn, thông minh hơn, phát triển hiệu quả và bền vững trong bối cảnh cả thế giới đang nỗ lực giảm phát thải khí nhà kính trước 2050 nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.

PGS. Huỳnh Đăng Chính - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, phụ trách Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE) - mở đầu bằng nhận định: Phát triển nông nghiệp bền vững không thể chỉ dựa vào một lĩnh vực đơn lẻ, mà là sự liên kết của rất nhiều lĩnh vực như: Khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, hóa học, sinh học, tự động hóa... 
  Với tinh thần đó, Đại học Bách khoa Hà Nội đã và đang hợp tác cùng các đối tác trong nước và quốc tế, tiêu biểu là Đại học Griffith (Australia) và chính quyền tỉnh Thanh Hóa với dự án "Canh tác carbon chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo và bản sao số để phát triển nông nghiệp bền vững tại tỉnh Thanh Hóa”. Đại học Bách khoa Hà Nội cam kết nỗ lực, tạo điều kiện tối đa về cơ sở vật chất, nguồn lực và môi trường hợp tác để các nghiên cứu không nằm trên giấy mà thực sự đến với người nông dân. 

PGS. Huỳnh Đăng Chính mong muốn dữ liệu và kết quả nghiên cứu được thảo luận tại hội thảo sẽ được chia sẻ cởi mở, tạo điều kiện nhân rộng mô hình nông nghiệp thông minh từ tỉnh Thanh Hóa ra nhiều địa phương khác.

Đại diện đơn vị phối hợp tổ chức hội thảo, PGS. Nguyễn Quốc Việt Hùng - Giảng viên Đại học Griffith, Chủ nhiệm dự án - chia sẻ cảm xúc đặc biệt: Dù làm việc ở Australia, ông đã có cơ hội đưa công nghệ tiên tiến về phục vụ quê hương mình.

Nền tảng số mà nhóm phát triển cho phép định lượng khí thải nhà kính chính xác hơn và thúc đẩy ngành nông nghiệp carbon, từ đó góp phần vào các thực hành nông nghiệp bền vững và mang lại cơ hội tạo nguồn thu mới từ tín chỉ carbon. PGS. Nguyễn Quốc Việt Hùng nhấn mạnh, kết quả nghiên cứu chỉ thực sự có giá trị khi được thương mại hóa và đưa vào thực tiễn sản xuất.
  Từ góc nhìn quốc tế, TS. Kim Wimbush - Giám đốc Chương trình Aus4Innovation, Tham tán CSIRO (Đại sứ quán Australia) - khẳng định đây là thời điểm cấp thiết để bàn về sự giao thoa giữa chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và nông nghiệp bền vững. TS. Kim Wimbush cho biết, quan hệ Việt Nam - Australia đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ với việc nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, trong đó Khoa học - Công nghệ và Đổi mới sáng tạo là một trụ cột quan trọng: “Mối quan hệ đối tác của Australia với Việt Nam chưa bao giờ mạnh mẽ như bây giờ và cùng nhau - chúng ta đang mang đến những giải pháp thiết thực cho các thách thức cấp bách.”

Theo TS. Kim Wimbush, dự án "Canh tác carbon chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo và bản sao số để phát triển nông nghiệp bền vững tại tỉnh Thanh Hóa” đã giải quyết những vấn đề cấp bách của nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu. Cốt lõi của dự án là một nền tảng bản sao số tiên tiến tiến được hỗ trợ bởi AI, được phát triển thông qua quan hệ đối tác giữa Đại học Griffith và Đại học Bách Khoa Hà Nội.
  Bà Nguyễn Thị Vi - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa - bày tỏ lời cảm ơn đến các đơn vị đã chọn Thanh Hóa làm điểm triển khai dự án. 

Từ tháng 2/2025, hệ thống AI đo đạc phát thải sẽ được lắp đặt tại xã Hoằng Lộc (huyện Hoằng Hóa) và xã Hà Long (huyện Hà Trung), góp phần quan trọng cải thiện hệ thống quản lý phát thải cacbon chính xác, số liệu hoá số liệu nông nghiệp, tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận công nghệ tiên tiến, nền tảng nâng cao năng suất, giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp xanh.
  Đại diện tỉnh Thanh Hoá cho biết thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, cung cấp dữ liệu cho đối tác và tuyên truyền bà con, hợp tác xã nông dân tham gia hỗ trợ dự án tích cực, nghiêm túc; đồng thời tỉnh cũng kỳ vọng thông qua dự án tạo ra các nhóm cán bộ thành thạo công nghệ để nâng cao việc vận hành dự án và quản lý phát thải nông nghiệp tỉnh nói chung.

Những giải pháp công nghệ cho tương lai nông nghiệp Việt Nam

Trong phần seminar chuyên sâu, PGS. Nguyễn Kiên Trung - giảng viên Trường Điện – Điện tử, thành viên Viện Công nghệ Điều khiển và Tự động hoá, Đại học Bách khoa Hà Nội - mở đầu bằng tham luận về quá trình phát triển thiết bị đa cảm biến dựa trên IoT để giám sát đất, mực nước và khí thải (Development of an loT-Based Multi-Sensor Device for Soil, Water Level, and Emission Monitoring).

Hệ thống được thiết kế tự cấp nguồn, có thể hoạt động liên tục tới 48 giờ, truyền dữ liệu qua mạng 4G hoặc giao thức LoRa. Khi mất kết nối, dữ liệu được lưu trữ cục bộ và gửi lại khi có trạm gần. Với cách này, dù ở bất cứ đâu, người dùng chỉ cần internet là có thể theo dõi tình trạng canh tác. 
  PGS. Nguyễn Kiên Trung chia sẻ, các nhà nghiên cứu Bách khoa Hà Nội mong muốn tự chủ công nghệ, giảm chi phí bằng sản xuất thiết bị nội địa, từ đó giúp nông dân dễ dàng tiếp cận.
 
Tiếp nối, TS. Vũ Dương Quỳnh - Viện Môi trường Nông nghiệp - trình bày tham luận về quy trình canh tác lúa nước giảm phát thải khí nhà kính. 

Theo ông, trong những năm qua, có nhiều nghiên cứu để giảm phát thải khí nhà kính đã được thực hiện ở Việt Nam và trên thế giới như: Quản lý nước theo AWD, bón phân compost, bón biochar, sử dụng đạm chậm tan, bón phân dúi sâu,... Khi áp dụng các biện pháp canh tác này đã tác động trực tiếp và giảm phát thải khí nhà kính từ canh tác lúa, trong đó quan trọng nhất là giảm thời gian, tần suất và độ sâu ngập nước đã giảm phát thải khí mê tan (CH₄) – loại khí chiếm tỷ lệ lớn nhất từ canh tác lúa – đồng thời tiết kiệm phân bón và hạn chế N₂O.
  TS. Vũ Dương Quỳnh đã chia sẻ sâu các biện pháp giảm phát thải CH₄ và N₂O từ canh tác lúa, đồng thời mô tả thí nghiệm thực tế tại Thái Bình, trình bày các kết quả nghiên cứu có tính ứng dụng cao.

PGS. Jun Jo - Giảng viên Đại học Griffith - khép lại phần thảo luận với bài trình bày “Chuyển đổi số và ứng dụng AI trong nông nghiệp bền vững” (Digital Transformation and AI Applications in Sustainable Agriculture).

PGS. Jun Jo giới thiệu nền tảng greenfarming.vn được thiết kế để quản lý lượng khí thải và hấp thụ carbon trong nông nghiệp thông qua việc ứng dụng các công nghệ AI, IoT và Bản sao số nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý/hợp tác xã và nông dân trong việc giám sát lượng khí thải và hấp thụ khí nhà kính, từ đó đề xuất các kỹ thuật canh tác bền vững tối ưu, hướng tới số hóa và trung hòa carbon.
  Mục tiêu dài hạn của nền tảng là mở rộng triển khai ra toàn tỉnh và các loại cây trồng khác, hướng tới hình thành thị trường tín chỉ carbon cấp tỉnh và khu vực và xa hơn là nhân rộng mô hình trên toàn quốc, đặc biệt là các vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm.

Có thể nói, các giải pháp được trình bày tại hội thảo không tồn tại riêng lẻ mà bổ trợ cho nhau, là minh chứng sống động cho xu thế phát triển tất yếu của nông nghiệp Việt Nam - bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với sự hỗ trợ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.