Hợp tác 3 Nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Ngày 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, cơ quan liên quan tổ chức Hội nghị hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026, với chủ đề “Từ bài toán đến thị trường - Hợp tác 3 Nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”. 

Hội nghị triển khai kết luận của Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Thông báo số 510/TB-VPCP ngày 01/10/2026 và Thông báo số 558/TB-VPCP ngày 28/10/2026 của Văn phòng Chính phủ. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao triển khai các giải pháp đổi mới mô hình liên kết “3 nhà” theo hướng: các bộ, cơ quan, doanh nghiệp chủ động đặt bài toán; viện nghiên cứu, trường đại học tổ chức nghiên cứu; Nhà nước kiến tạo, chia sẻ rủi ro và tham gia một phần ngân sách.

Chuyển từ tư duy nghiên cứu sang tư duy thị trường

Đánh giá kết quả hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn ghi nhận chất lượng các tham luận và nội dung thảo luận tại ba phiên chuyên đề, cho rằng những trao đổi đã góp phần cụ thể hóa chủ trương của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ trưởng chỉ ra năm nhóm vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn, gồm tư duy, nhận thức, động lực, nguồn lực và hạ tầng, không gian phát triển. 

Một trong những yêu cầu quan trọng là đổi mới tư duy của cả nhà trường và doanh nghiệp. Bộ trưởng cho rằng nhà khoa học không thể chỉ dừng ở tư duy nghiên cứu mà cần quan tâm đến nhu cầu của thị trường, khả năng ứng dụng và thương mại hóa kết quả. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng cần hiểu đặc thù của hoạt động nghiên cứu, chấp nhận đầu tư cho những quá trình dài hạn và có độ rủi ro nhất định. “Bài toán nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường. Nhà trường, viện nghiên cứu cần tham gia giải quyết những bài toán đó, thay vì chỉ đề xuất đề tài rồi mới tìm doanh nghiệp đồng hành.” - Bộ trưởng nêu rõ.
  Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, cần phân biệt rõ sản phẩm khoa học, sản phẩm công nghệ và sản phẩm thương mại. Việc tạo ra một kết quả nghiên cứu tốt mới là bước khởi đầu; để phát triển thành công nghệ và đưa ra thị trường đòi hỏi quá trình đầu tư, hoàn thiện và đồng hành lâu dài. Do đó, ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, các bên cần xuất phát từ bài toán thực tiễn và nhu cầu thị trường, thay vì nhà trường tự đề xuất đề tài rồi tìm doanh nghiệp tham gia sau.

Một vấn đề khác được Bộ trưởng nhấn mạnh là tạo động lực cho giảng viên, nhà khoa học và doanh nghiệp. Cơ chế cần khuyến khích giảng viên dành thời gian cho nghiên cứu chuyên sâu, phát triển nhóm nghiên cứu, thu hút nghiên cứu sinh và đầu tư đủ dài hạn để tạo ra những sản phẩm có chất lượng. 

Bộ trưởng cũng gợi mở cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ - chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp trong nền kinh tế - trường đại học có thể hỗ trợ nâng cao năng suất, đổi mới quy trình và ứng dụng công nghệ; Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ để giảm áp lực về nguồn lực đối ứng. Với các doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, cần thúc đẩy đồng đầu tư cùng nhà trường trong những chương trình dài hạn. Đối với các sản phẩm có tiềm năng hình thành doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học, cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về định giá, quyền sở hữu và đầu tư.

Đặc biệt, Bộ trưởng nhấn mạnh không thể kỳ vọng doanh nghiệp chỉ đặt hàng rồi chờ trường đại học bàn giao sản phẩm hoàn thiện, nhất là với công nghệ chiến lược. Các bên cần tham gia ngay từ đầu, cùng xác định mục tiêu, đầu tư trang thiết bị, nhân lực và chấp nhận rủi ro trong quá trình nghiên cứu. 

Từ kết quả hội nghị, Bộ trưởng đề nghị các đơn vị tổng hợp những mô hình, kiến nghị và giải pháp thực tiễn để hoàn thiện Đề án thúc đẩy hợp tác 3 Nhà, trình Thủ tướng Chính phủ. Đề án cần tập trung vào những mô hình khả thi, hướng dẫn cụ thể cách thức phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và địa phương; đồng thời có thể tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung từ thực tiễn triển khai.

Doanh nghiệp đặt bài toán, nhà trường đề xuất giải pháp, Nhà nước hỗ trợ

Phát biểu tại phiên khai mạc, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng nhấn mạnh, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đòi hỏi sự tham gia thực chất của cả ba chủ thể, trong đó mỗi bên cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm ngay từ khâu hình thành nhiệm vụ nghiên cứu.
  “Hiệu quả hợp tác cần được đánh giá thông qua bài toán đã được giải quyết, nguồn lực được huy động và sản phẩm được thị trường chấp nhận.” - Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nhấn mạnh.

Từ yêu cầu đó, Thứ trưởng đề nghị doanh nghiệp và đơn vị sử dụng công nghệ cần tham gia đặt bài toán ngay từ đầu; nhà trường, viện nghiên cứu đề xuất giải pháp; Nhà nước xác định những khâu cần hỗ trợ. Trong quá trình triển khai, các bên cần cùng đối chiếu kết quả với yêu cầu ban đầu, thống nhất trách nhiệm và phương án đưa sản phẩm vào ứng dụng.

Đồng quan điểm về yêu cầu tăng cường gắn kết giữa ba chủ thể, PGS. Tạ Hải Tùng - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng mô hình hợp tác ba nhà (Triple Helix) là một trong những nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ tại nhiều quốc gia trên thế giới.
  Theo PGS. Tạ Hải Tùng, đầu tư của Nhà nước có vai trò tạo lực đẩy, trong khi đầu tư của doanh nghiệp tạo lực kéo từ nhu cầu thị trường. Hai nguồn lực này cần được kết hợp để hoạt động nghiên cứu vừa có định hướng chiến lược, vừa gắn với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế.

Từ kinh nghiệm hợp tác với doanh nghiệp, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cũng chỉ ra khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu trong đại học và khả năng tiếp nhận của doanh nghiệp. Trong khi doanh nghiệp cần những giải pháp có thể ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, kinh doanh, nhiều kết quả nghiên cứu vẫn mới dừng ở mức công nghệ thử nghiệm, chế thử. Khoảng cách này được ví như “thung lũng chết” trong phát triển công nghệ.

PGS. Tạ Hải Tùng cho rằng, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ để thu hẹp khoảng trống này, bảo đảm quá trình phát triển công nghệ được kết nối liên tục từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao.

Ba hướng hợp tác gắn với nhu cầu thực tiễn

Theo ông Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, hội nghị được tổ chức với ba phiên chuyên đề, tập trung vào các hướng hợp tác trọng tâm giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Ban Tổ chức đã tiếp nhận nhiều báo cáo tham luận từ các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp; trên cơ sở đó lựa chọn 30 tham luận tiêu biểu để trình bày, ưu tiên những mô hình hợp tác có cách làm cụ thể, kết quả thực tiễn và khả năng nhân rộng. 
  Ở phiên chuyên đề thứ nhất với chủ đề “Nhà nước đặt hàng - Tập đoàn dẫn dắt - Đại học đồng hành: Giải quyết bài toán lớn quốc gia, làm chủ công nghệ chiến lược”, các đại biểu tập trung trao đổi về cơ chế đặt hàng và phối hợp nghiên cứu giữa Nhà nước, các tập đoàn công nghệ và trường đại học.

Phiên chuyên đề thứ hai “Doanh nghiệp, địa phương đặt hàng, đồng tài trợ, đồng nghiên cứu với nhà trường: Đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh” tập trung vào những bài toán xuất phát từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhu cầu phát triển tại địa phương.

Một nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là “Thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển doanh nghiệp khởi nguồn từ đại học: khơi thông thị trường khoa học và công nghệ”, được triển khai tại phiên chuyên đề thứ ba. 

Trong đó, những vấn đề như định giá công nghệ, xác lập quyền sở hữu trí tuệ, tìm kiếm nhà đầu tư và cơ chế thành lập, quản lý doanh nghiệp khởi nguồn được đặt ra như những khâu cần tiếp tục hoàn thiện. Đại học Bách khoa Hà Nội cũng giới thiệu các đề xuất về thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ và mô hình Văn phòng Chuyển giao Công nghệ (BK TTO).
  Đại học Bách khoa Hà Nội đề xuất mô hình ĐMST liên ngành gắn kết 3 Nhà

Tại phiên toàn thể, đại diện các nhóm chuyên đề lần lượt báo cáo kết quả thảo luận. Đại diện Đại học Bách khoa Hà Nội, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông và , Tập đoàn Công nghiệp viễn thông Quân đội Viettel cũng trình bày những tham luận về mô hình hợp tác liên ngành, phát triển nền tảng giáo dục số và làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo quốc gia.

TS. Trương Công Tuấn - Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Khởi nghiệp sinh viên, Đại học Bách khoa Hà Nội, trình bày tham luận “Đại học Bách khoa Hà Nội - Mô hình đối mới sáng tạo liên ngành gắn kết 3 Nhà: từ bài toán đến thị trường, đề xuất nhân rộng”.

Đại học Bách khoa Hà Nội có nguồn lực mạnh mẽ để tập hợp các nhóm nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực, cùng giải quyết những bài toán công nghệ phức tạp từ doanh nghiệp và thực tiễn phát triển. Hiện Đại học có khoảng 1.100 giảng viên, trong đó 80% có trình độ tiến sĩ; quy mô đào tạo khoảng 43.000 sinh viên; 6 trường, 4 khoa chuyên ngành, 3 khoa nền tảng, cùng 108 phòng thí nghiệm và 6 viện nghiên cứu chuyên ngành. Bên cạnh các đơn vị đào tạo, nghiên cứu, hệ sinh thái của Đại học còn có sự tham gia của các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ như BK Holdings, mạng lưới cựu sinh viên và Quỹ đầu tư BK Fund. 
  Một điểm nhấn trong mô hình được TS. Trương Công Tuấn giới thiệu là Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành, hình thành từ sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sự phối hợp của Đại học Bách khoa Hà Nội và đồng hành bởi Tập đoàn Geleximco. Từ ý tưởng được khởi động ngày 27/6/2026, không gian đã được triển khai và khánh thành ngày 15/10/2026, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Đại học Bách khoa Hà Nội.

Không gian được thiết kế theo ba tầng chức năng có tính kết nối. Tầng nền tảng là nơi các đơn vị nghiên cứu và phòng thí nghiệm tạo ra công nghệ; tầng trung gian hình thành các thiết chế đổi mới sáng tạo liên ngành, kết nối bài toán của doanh nghiệp với nhóm nghiên cứu, đồng thời hỗ trợ thử nghiệm và phát triển sản phẩm; tầng chiến lược hướng tới xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, phòng thí nghiệm chung giữa nhà trường và doanh nghiệp với sự hỗ trợ của Nhà nước.

Từ mô hình này, Đại học Bách khoa Hà Nội mong muốn mở rộng hợp tác với doanh nghiệp trong tiếp nhận bài toán, đồng sáng tạo và thử nghiệm sản phẩm; kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu để phát triển những dự án liên ngành; đồng thời đề xuất Nhà nước tiếp tục tăng cường đầu tư ngân sách, thúc đẩy các cơ chế kết nối và chia sẻ nguồn lực. Mục tiêu dài hạn là phát triển không gian thành một trung tâm kết nối các dự án đổi mới sáng tạo của Thủ đô và cả nước, đồng thời mở rộng hợp tác với mạng lưới Design Factory.
  Những định hướng này không chỉ nâng cao năng lực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ của Nhà trường mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
 

Trong khuôn khổ Hội nghị, triển lãm “Sản phẩm công nghệ hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” giới thiệu các sản phẩm, giải pháp tiêu biểu hình thành từ sự phối hợp giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, tạo không gian kết nối, trao đổi và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Đáng chú ý, Hội nghị công bố 7 cam kết hợp tác thực hiện các chương trình khoa học và công nghệ của Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, với sự tham gia của 6 cơ sở giáo dục đại học và 15 doanh nghiệp, hợp tác xã. Các chương trình tập trung vào những lĩnh vực ưu tiên như dữ liệu và trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nông nghiệp, thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long; công nghệ lõi đường sắt đô thị; vật liệu nano cho cảm biến thông minh và linh kiện bán dẫn; AIoT trong nuôi trồng thủy sản; UAV thông minh phục vụ kinh tế tầm thấp; trí tuệ nhân tạo và thị giác máy tính cho sản xuất thông minh.   Kết quả Hội nghị, gồm danh mục bài toán đề xuất đặt hàng, các mô hình hợp tác hiệu quả và các kiến nghị về cơ chế đặt hàng, tài chính, chia sẻ rủi ro, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, sẽ được Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ, góp phần đưa hợp tác “3 Nhà” đi vào thực chất.