Giảng viên nguồn Bách khoa và ngành học đứng phía sau những ca điều trị

Có những ngày làm việc tại phòng Lab, khi ngẩng đầu khỏi màn hình máy tính thì mặt trời ngoài cửa sổ đã đi ngủ từ lúc nào. Trước mắt Dương Minh Khánh - chàng kỹ sư Vật lý Y khoa - là dày đặc những con số và mô hình mô phỏng.  Người bệnh không bao giờ nhìn thấy những phép tính ấy. Thế nhưng chính từ sự chính xác đến từng chi tiết ấy, một khối u có thể được tiêu diệt hiệu quả hơn, những mô lành được bảo vệ nhiều hơn và cơ hội sống của bệnh nhân được tăng hơn. Đó cũng là lý do khiến chàng trai Dương Minh Khánh 18 tuổi chọn mã xét tuyển PH3 - Vật lý Y khoa của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Những con số bắt đầu từ lòng trắc ẩn

Thời điểm dịch COVID-19 bùng phát dữ dội đã gieo vào lòng Dương Minh Khánh những trăn trở lớn về "khả năng" và giới hạn của con người trước các tác nhân sinh học của tự nhiên. Đứng trước cuộc chiến giành giật sự sống của biết bao bệnh nhân trên những bản tin mỗi ngày, Khánh tự hỏi liệu bản thân có thể góp phần sức học nhỏ bé nào vào công cuộc chữa trị này hay không.

Và câu trả lời đã đưa anh đến với một ngành học đặc biệt: Vật lý Y khoa. Khánh nhận ra Vật lý không chỉ nằm trên những công thức khô khan ở trang giấy. Khi bước vào bệnh viện, tri thức Vật lý chính là xương sống để vận hành máy gia tốc, thiết bị chẩn đoán hình ảnh, hệ thống xạ trị hay y học hạt nhân. Đằng sau mỗi ca điều trị thành công luôn có bóng dáng của những kỹ sư âm thầm tính toán, kiểm chuẩn thiết bị và xây dựng kế hoạch xạ trị.

Khi bắt đầu đi sâu nghiên cứu các bài toán tính liều bức xạ, triết lý cốt lõi của ngành: "Tối đa hóa lợi ích và tối thiểu hóa thiệt hại" càng thấm nhuần trong tư duy của Khánh. Nghe tưởng như đơn giản, nhưng để đạt được điều đó là cả một kho tàng tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ nhà khoa học.

Khánh chia sẻ: "Toàn bộ quá trình tính toán liều lượng và lập kế hoạch điều trị đều diễn ra phía sau hậu trường, bệnh nhân hoàn toàn không nhìn thấy trực tiếp. Nhưng cái tâm của người làm nghề nằm chính ở sự thầm lặng đó. Chỉ cần một sai số nhỏ trong công thức, tính mạng bệnh nhân sẽ bị đe dọa. Khi công thức chuẩn xác, tế bào ung thư bị tiêu diệt và mô lành được bảo vệ tối đa. Đó là lúc những con số khô khan hồi sinh thành sự sống."
 

Bách khoa dạy cách đi tìm bản sắc riêng

4 năm đại học của Dương Minh Khánh cũng giống như nhiều sinh viên Bách khoa khác. Có những học kỳ anh loay hoay tìm cách học phù hợp khi kết quả chưa như mong muốn. Anh dần điều chỉnh phương pháp học, biết cách phân bổ thời gian và chủ động tìm lời giải cho từng vấn đề. Sự chăm chỉ và cầu tiến đó đã mang lại cho Khánh ‘quả ngọt’ với 3 học kỳ liên tiếp đạt điểm tuyệt đối 4.0.

Điều chàng trai PH3 nhớ nhất trong quãng thời gian thanh xuân ở Bách khoa là thầy, cô giáo. Trong ký ức của anh, những giờ học luôn có những khoảng rất đặc biệt. Xen kẽ trong bài giảng, thầy cô luôn kể thêm vài câu chuyện về nghề, về thời tuổi trẻ, về những lần thất bại và tiếp thêm động lực cho sinh viên. Đó đều là những điều chẳng có trong giáo trình nhưng chính những câu chuyện rất đời ấy lại gieo cho sinh viên sự kiên trì, lòng yêu nghề và tinh thần khám phá.

Người ảnh hưởng nhiều nhất tới Khánh là TS. Nguyễn Tất Thắng - Trưởng Nhóm chuyên môn Kỹ thuật hạt nhân và Vật lý Y khoa, khoa Vật lý Kỹ thuật. Điều khiến anh nhớ nhất là lời dặn giản dị của thầy: "Mỗi người nên tự tìm và có cho mình một bản sắc riêng."

Một câu nói đã mở ra cách nghĩ hoàn toàn mới. Thay vì tiếp tục những hướng nghiên cứu quen thuộc về dược chất phóng xạ I-131, Khánh quyết định mở rộng đề tài theo hướng kết hợp mô phỏng mô hình phantom tính toán tiêu chuẩn ICRP bằng phần mềm MCNP với mô hình dược động học trên bệnh nhân đã phẫu thuật tuyến giáp, nhằm khảo sát liều lượng hấp thụ tại các cơ quan nguy cấp do Iốt phóng xạ gây ra trong quá trình điều trị ung thư tuyến giáp của bệnh nhân Việt Nam.

Với Khánh, đây là lựa chọn nhiều thử thách hơn nhưng nghiên cứu tiến gần hơn với thực tiễn điều trị. Kết quả sau đó được công bố tại hội nghị khoa học quốc tế năm 2025. Điều Khánh trân trọng nhất chính là anh đã học được cách tự đặt câu hỏi, tự tìm lối đi của riêng mình. Đó cũng là điều Khoa Vật lý kỹ thuật luôn khuyến khích sinh viên: Mỗi người đều có quyền thử sức, được sáng tạo, được tranh luận và được sai để trưởng thành.
 

Giữ cái gốc của người làm khoa học

Nếu nhìn vào các công bố khoa học của Dương Minh Khánh, người ta dễ bắt gặp những thuật ngữ rất hiện đại như AI, Machine Learning hay Deep Learning… Đặc biệt, cơ duyên đến với trí tuệ nhân tạo của anh bắt đầu từ khá sớm.

Ngay từ năm Hai đại học, Khánh tham gia một đề tài cùng các sinh viên ngành Điện tử Y sinh. Nhóm ứng dụng mô hình YOLOv5 để phân loại bạch cầu bình thường và tế bào ung thư máu, đồng thời nghiên cứu hệ thống nhận diện triệu chứng tiếng ngáy nhằm hỗ trợ chẩn đoán bệnh. Đây là lĩnh vực khá mới với một sinh viên Vật lý Y khoa PH3. Khánh chủ động học thêm từng thuật toán, từng dòng lệnh và từng nguyên lý của Machine Learning. Anh coi việc làm chủ các công cụ thông minh là điều cần thiết đối với kỹ sư trong thời đại số.

Những trải nghiệm đầu tiên ấy như một bệ phóng tạo tiền đề để hiện tại, khi đang học tập tại môi trường nghiên cứu ở Hàn Quốc, Khánh có thể trực tiếp huấn luyện mô hình nnUNet phục vụ việc phân đoạn tự động các cơ quan có độ tương phản thấp, khó quan sát trên ảnh CT như tinh hoàn hay buồng trứng.

Làm việc trong môi trường kĩ thuật đặc thù nhưng Khánh luôn nghĩ điều quan trọng nhất vẫn là con người. Anh nhớ những ngày cùng Đội Sinh viên tình nguyện Khoa Vật lý kỹ thuật lên Hòa Bình, Bắc Giang rồi Tuyên Quang trong các chiến dịch Mùa hè xanh. Ở đó, sinh viên cùng ăn, cùng ở, cùng lao động với người dân. Những buổi tối ngồi trước sân nhà văn hóa, nghe bà con kể chuyện mùa màng, những buổi sáng phụ bà con làm đường hay sửa lớp học khiến chàng sinh viên kỹ thuật hiểu thêm nhiều điều về cuộc sống.

Anh từng nói, chính những tình cảm mộc mạc ấy đã đánh thức cái gốc nhân văn trong mình. Để rồi sau này, mỗi khi ngồi trước màn hình máy tính với những mô hình mô phỏng phức tạp, anh luôn tự nhắc bản thân rằng mọi nghiên cứu đều hướng tới những con người rất bình dị như vậy.
 

Mang Bách khoa đến những phòng thí nghiệm quốc tế

Hiện Dương Minh Khánh đang học tập tại Hàn Quốc theo Đề án Giảng viên nguồn của Đại học Bách khoa Hà Nội. Bước vào một môi trường nghiên cứu quốc tế, anh nhanh chóng thích nghi với cường độ làm việc cao. Khánh cho rằng điều giúp mình tự tin nhất chính là những năm tháng học tập và rèn luyện tại Khoa Vật lý kỹ thuật, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Các học phần giúp rèn luyện tư duy, khả năng làm việc dưới áp lực lớn. Môi trường học tập luôn khuyến khích sinh viên tự khám phá khả năng của bản thân, mạnh dạn thử những hướng đi mới và kiên trì theo đuổi đến cùng. Bên cạnh chuyên môn, anh vẫn nhớ sự tận tình của các thầy, cô trong những ngày chuẩn bị hồ sơ tham gia Đề án Giảng viên nguồn. Từ việc hoàn thiện giấy tờ, tư vấn thủ tục cho tới những lời động viên trước khi lên đường, tất cả đều trở thành điểm tựa để anh tự tin bước sang một môi trường mới.

Khi được hỏi về tương lai của ngành Vật lý Y khoa, anh Khánh không đưa ra những lời hứa hẹn về cơ hội việc làm. Thay vào đó, anh chia sẻ một thực tế đang diễn ra: Nhiều bệnh viện lớn tại Việt Nam đang đầu tư hệ thống máy gia tốc, thiết bị chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân ngày càng hiện đại. Cùng với sự phát triển ấy, nhu cầu về đội ngũ kỹ sư có khả năng vận hành thiết bị, kiểm chuẩn chất lượng và bảo đảm an toàn bức xạ ngày càng rõ nét.

Theo anh, đây là xu thế tất yếu của nền y học hiện đại. Với những bạn trẻ yêu khoa học, thích công nghệ và mong muốn đóng góp cho lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, Vật lý Y khoa mở ra một lựa chọn rất đáng cân nhắc.

Nói về tương lai, Dương Minh Khánh chia sẻ bản thân chưa dám hình dung quá nhiều về ngày trở về đứng trên bục giảng của Đại học Bách khoa Hà Nội. Điều anh mong nhất là có thể trở thành một người đồng hành, dẫn dắt các thế hệ sau ở giai đoạn mà các em cảm thấy chênh vênh nhất.

Anh sẽ chia sẻ với sinh viên lý do khiến anh chọn ngành PH3 năm nào: Dùng hiểu biết của mình để góp phần vào việc bảo vệ con người. Đó cũng là điều Khoa Vật lý kỹ thuật, Đại học Bách khoa Hà Nội đã bền bỉ vun đắp cho nhiều thế hệ sinh viên: Tình yêu khoa học luôn đi cùng trách nhiệm với cuộc sống.

>>> Xem chi tiết ngành Vật lý Y khoa TẠI ĐÂY