ICEF 2026: Bách khoa Hà Nội khơi mở đối thoại toàn cầu về đổi mới trong giáo dục và giảng dạy ngôn ngữ

Từ ngày 22 - 24/10, tại Ninh Bình, Hội thảo Quốc tế về Khoa học Giáo dục và Giảng dạy Ngoại ngữ lần thứ ba (ICEF 2026) do Đại học Bách khoa Hà Nội chủ trì đã tạo nên diễn đàn đối thoại có chất lượng cao. Sự kiện quy tụ gần 300 nhà khoa học, chuyên gia từ hơn 10 quốc gia và vùng lãnh thổ, chuyển hóa trăn trở về công nghệ thành giải pháp chuyển đổi thực chất cho giáo dục hiện đại.

Tại một phiên thảo luận trong khuôn khổ Hội thảo, câu hỏi gai góc được đặt ra cho các học giả quốc tế: Khi trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra bài luận 20 trang chỉ trong 5s, giá trị cốt lõi của tư duy con người và bản sắc nghiên cứu học thuật nằm ở đâu? Câu hỏi ấy phản ánh chính xác tâm điểm gay cấn mà ngành giáo dục toàn cầu đang đối mặt.

Tái cấu trúc tư duy sư phạm: Chuyển dịch sang triết lý “vừa... vừa...”

Ngay sau phần khai mạc ngắn gọn, ICEF 2026 bước vào phiên toàn thể tậo trung thảo luận sâu những vấn đề học thuật cốt lõi bằng góc nhìn sắc bén, đa chiều của những nghiên cứu liên ngành. Tâm điểm thảo luận xoay quanh việc định hình lại phương pháp giảng dạy khi các công cụ AI xâm nhập sâu vào môi trường học đường.
 

Gắn bó với Đại học Bách khoa Hà Nội từ năm 1997 và từng 40 lần tới Việt Nam suốt 29 năm qua, GS. Steffen Kersten (Đại học Kỹ thuật Dresden, Đức) mang tới cách tiếp cận độc đáo về “Sư phạm kỹ thuật” và tư duy chẩn đoán. Ông đưa ra phân tích: Trong giáo dục kỹ thuật, ứng dụng AI trong sản xuất và dịch vụ khác hoàn toàn việc dùng AI làm công cụ hỗ trợ giảng dạy. AI trong sản xuất là đối tượng nội dung sinh viên cần làm chủ, còn AI trong sư phạm đóng vai trò phương pháp truyền tải.

GS. Kersten cảnh báo nguy cơ con người thụ động dựa dẫm vào thuật toán, đồng thời kêu gọi quay trở lại với bản chất của “giáo dục hình thức” - tập trung phát triển tư duy chẩn đoán, phân tích hệ thống và thực hành thí nghiệm giải quyết vấn đề, thay vì tập trung truyền thụ kiến thức thuần túy.
 

Đồng điệu với góc nhìn đó, GS. Susan Drake (Đại học Brock, Canada) mở đầu tham luận bằng chi tiết thời sự thú vị: Bộ phim “The Odyssey” khi chiếu tại Việt Nam đạt doanh thu hơn 4 tỷ đồng ngay khi chưa mở chiếu và được nghệ sĩ nội địa chuyển thể thành nhiều hình thức nghệ thuật. Chi tiết này khẳng định con người thuộc mọi văn hóa luôn tiếp nhận thế giới qua các câu chuyện. Bà giới thiệu “Mô hình Câu chuyện” như công cụ hoạch định chiến lược giúp nhà giáo dục điều hướng sự thay đổi.

Theo GS. Susan Drake, xã hội đang đứng trước bước ngoặt chuyển dịch sang mô hình trí tuệ hỗn hợp. Để tránh bị công nghệ cuốn trôi, ngành giáo dục cần từ bỏ tư duy “hoặc cái này hoặc cái kia” (hoặc từ bỏ truyền thống, hoặc loại trừ AI). Thay vào đó, giáo dục hiện đại phải áp dụng triết lý “vừa... vừa...”: Vừa duy trì chắc chắn các giá trị cốt lõi, rèn luyện tư duy nền tảng; vừa tích hợp linh hoạt AI nhằm gia tăng năng lực sáng tạo cho người học.
 

Sự thay đổi này đòi hỏi vai trò chủ động của người thầy phải đặt lên hàng đầu. TS. Lizana Oberholzer, Chủ tịch  Hiệp hội Phát triển nghề nghiệp quốc tế - IPDA (Anh), chỉ ra sự lệch pha trong quản lý: 90% nhà quản lý giáo dục cho rằng các đợt tập huấn chuyên môn do họ tổ chức rất thành công, song phần lớn giáo viên lại cảm thấy mệt mỏi khi phải lắng nghe thụ động suốt nhiều giờ.

Dẫn dắt từ lý thuyết động lực học, bà chỉ ra rằng giáo viên hỗ trợ sinh viên hiệu quả khi chính họ sở hữu ba yếu tố: Sự tự chủ, sự thành thạo và mục đích rõ ràng. Việc phát triển chuyên môn liên tục cho nhà giáo cần chuyển từ mô hình thụ động sang học tập chuyển đổi, áp dụng mô hình tập huấn linh hoạt giúp mỗi giáo viên trở thành nhà nghiên cứu ngay trong lớp học.

Bản lĩnh người học và bài toán chủ quyền tri thức
 

ICEF 2026 dành nhiều thời lượng phân tích năng lực tự chủ cùng bản sắc người học trong môi trường số. Báo cáo của PGS. Lee Ju Seong (Đại học Giáo dục Hồng Kông) về “Học tiếng Anh phi chính thức qua công cụ số” giải mã rào cản tâm lý e ngại nói tiếng Anh của sinh viên châu Á. Nghiên cứu thực nghiệm của ông khẳng định: Kết hợp sự hỗ trợ từ giáo viên cùng các nền tảng AI ngoài lớp học thúc đẩy sự chủ động của sinh viên tăng lên rõ rệt.

Đáng chú ý, dự án thử thách tự học tiếng Anh 14 ngày trên Padlet do ông phối hợp triển khai ban đầu chỉ định hướng ngắn hạn, nhưng sinh viên đã tự nguyện duy trì liên tục suốt 45 ngày, 59 ngày, thậm chí kéo dài tới 77 ngày. Nguồn động lực nội tại từ giải trí hay trò chuyện cùng AI giúp giảm thiểu lo âu giao tiếp, nâng cao tự tin và năng lực ngôn ngữ thực tế.
 

Ở góc độ quản lý hệ thống, TS. John R. Baker (Chuyên gia hợp tác với Đại học Công nghiệp TP.HCM; nghiên cứu viên Đại học Shinawatra, Thái Lan) đề xuất giải pháp tái cấu trúc Trung tâm Tự học theo mô hình quản lý tinh gọn. Nhằm tối ưu chi phí vận hành, ông gợi ý chuyển đổi không gian cồng kềnh thành hệ thống nút mạng vệ tinh linh hoạt, kết hợp AI phân tích dữ liệu học tập cá nhân hóa.

Đặc biệt, TS. John R. Baker kiến nghị các trường đại học nên xây dựng học phần bắt buộc 3 tín chỉ về “Ứng dụng AI có trách nhiệm” trong chương trình cử nhân, giúp sinh viên làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ thao túng.
 

Tại Hội thảo, tham luận của GS. Gina O. Gonong (Đại học Sư phạm Philippines, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục Philippines) và GS. Sujatha Mukiri (Đại học Ngôn ngữ Anh và Ngoại ngữ, Ấn Độ) mang đến những khoảng lặng suy ngẫm đầy sức nặng về chính sách ngôn ngữ và chủ quyền tri thức.

Báo cáo thực tiễn giáo dục Philippines của GS. Gonong phản ánh bài học khi chuyển đổi ngôn ngữ giảng dạy quá đột ngột, dẫn đến sự suy giảm kết quả học tập của người học. Bà khẳng định ngôn ngữ mẹ đẻ đóng vai trò gốc rễ cho sự phát triển tư duy, việc vội vã đưa tiếng Anh vào giảng dạy quá sớm có thể gây những hệ lụy ngược.
 

Trong khi đó, GS. Sujatha Mukiri thẳng thắn chỉ ra nguy cơ “đồng nhất hóa tri thức” khi các tập đoàn công nghệ lớn ở phương Tây chi phối thuật toán AI. Bà kêu gọi cộng đồng học thuật duy trì “chủ quyền số” thông qua thực hành “cai nghiện kỹ thuật số”, tổ chức kỳ thực hành không AI và bảo tồn tri thức bản địa. Học tập thực sự hướng tới sự phát triển toàn diện của con người với những sinh viên biết hoài nghi khoa học, biết tự suy ngẫm và bảo vệ bản sắc văn hóa riêng.

Điểm chạm đối thoại và Định hướng nghiên cứu

Sức hút đặc biệt tại ICEF 2026 còn nằm ở phiên thảo luận bàn tròn gay cấn, các diễn giả giải đáp những băn khoăn sát sườn của đội ngũ nghiên cứu và giảng dạy trẻ. Trước câu hỏi về vai trò lớn nhất của nhà giáo trong thời đại thuật toán, TS. John R. Baker đưa ra câu trả lời giàu tính triết lý: “Đáp án giống hệt 500 năm trước: Chúng ta phải chuẩn bị cho sinh viên một tương lai mà chính chúng ta không thể hình dung nổi”. Thay vì thụ động cung cấp câu trả lời sẵn có, vai trò cốt lõi của người thầy nằm ở năng lực truyền cảm hứng, rèn luyện tư duy phản biện và định hướng giá trị sống cho thế hệ tương lai.
 

Cũng tại phiên đối thoại, khi thảo luận về nghệ thuật viết bài báo khoa học thời AI, PGS. Lee Ju Seong đưa ra lời khuyên thiết thực cho các nghiên cứu sinh: Nên chủ động giảm bớt dung lượng phần Tổng quan tài liệu và mở rộng tối đa không gian cho phần Phương pháp luận cùng Nghiên cứu thử nghiệm. Lý giải cho đề xuất này, ông chỉ rõ AI có thể tổng hợp hàng trăm tài liệu tham khảo chỉ trong vài giây, nhưng duy nhất con người trực tiếp đứng lớp mới nắm bắt được bối cảnh thực tiễn cùng sự đa dạng của đối tượng người học. Việc tập trung vào phương pháp luận và dữ liệu thực nghiệm chính là con đường bảo vệ giá trị độc bản của công trình nghiên cứu.

Bên cạnh Phiên toàn thể, Hội thảo ICEF 2026 còn có 10 phân ban báo cáo oral và 4 phân bao báo cáo poster với các chủ đề bao gồm đổi mới giáo dục bằng AI và công nghệ số; phát triển người học; phát triển chuyên môn giáo viên; đổi mới giảng dạy ngoại ngữ; lãnh đạo và quản lý giáo dục; nguồn nhân lực tương lai; ngôn ngữ, văn hóa và giao tiếp liên văn hóa; biên phiên dịch và AI; giáo dục hòa nhập; cùng các ứng dụng công nghệ nhằm tăng cường năng lực người học.
 

Định hướng “Tri thức - Đổi mới sáng tạo - Tác động” của Hội thảo hoàn toàn đồng điệu với Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc. ICEF 2026 mở ra các dự án nghiên cứu chung, chương trình trao đổi giảng viên, sinh viên và công bố quốc tế giữa Đại học Bách khoa Hà Nội với các đối tác toàn cầu.

Sự hợp tác chặt chẽ giữa hai đơn vị của Đại học Bách khoa Hà Nội (Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục cùng Khoa Ngoại ngữ) đã tạo nên điểm tựa lý luận và thực tiễn vững chắc cho ICEF 2026. Sau 3 ngày đối thoại và tranh luận khoa học, hội thảo đi tới nhận thức cốt lõi: Trí tuệ nhân tạo cùng các phương tiện số suy cho cùng vẫn đóng vai trò phụ trợ. Bản lĩnh cùng sự tự chủ của nhà giáo và người học mới giữ vị trí quyết định chất lượng giáo dục.

Thông qua diễn đàn học thuật quốc tế uy tín ICEF 2026, Đại học Bách khoa Hà Nội khẳng định vị thế chủ động của một đại học kỹ thuật hàng đầu trong việc dẫn dắt các đối thoại toàn cầu về đổi mới sư phạm và ngôn ngữ.
 

DẤU ẤN LIÊN NGÀNH VÀ QUY MÔ BỨT PHÁ CỦA ICEF 2026 Thành công của ICEF 2026 bắt nguồn từ hợp tác chiến lược giữa hai đơn vị thuộc Đại học Bách khoa Hà Nội: Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục cùng Khoa Ngoại ngữ. Sự kết hợp giữa nền tảng lý luận sư phạm, công nghệ giáo dục với năng lực nghiên cứu ngôn ngữ học, giảng dạy ngoại ngữ và giao tiếp liên văn hóa tạo ra mô hình hợp tác độc đáo, đáp ứng trúng yêu cầu đổi mới giáo dục đa ngành trong kỷ nguyên số. Khởi đầu năm 2024, hội thảo khẳng định sự bứt phá mạnh mẽ về quy mô. ICEF 2026 có sự tham gia của gần 300 đại biểu từ Hoa Kỳ, Đức, Anh, Canada, Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Philippines, Hồng Kông và Việt Nam. Mạng lưới đối tác đồng tổ chức của ICEF 2026 mở rộng tới các tổ chức uy tín thế giới như Hiệp hội Phát triển Nghề nghiệp Quốc tế (IPDA), ĐH Giáo dục Hồng Kông, Đại học Glasgow, ĐH Kỹ thuật Dresden; cùng các đơn vị trong nước như: Học viện Chính sách và Phát triển, Học viện Ngoại giao, Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, ĐH Phenikaa và Viện Nghiên cứu Ứng dụng Ngôn ngữ học Bác Nhã… PGS. Lê Hiếu Học - Trưởng Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Trưởng BTC hội thảo - khẳng định: Việc hợp tác này tạo ra diễn đàn dùng chung, nối liền các ngành học, các cơ sở giáo dục và các quốc gia, đóng góp tích cực vào chiến lược quốc tế hóa của Đại học Bách khoa Hà Nội.