Các cơ sở giáo dục đại học bàn thảo phát triển chương trình đào tạo nhân lực CLC ngành chiến lược

Ngày 5/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội diễn ra Tọa đàm lấy ý kiến Dự thảo Chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đối với các ngành mũi nhọn về khoa học công nghệ, quản trị thông minh, khoa học cơ bản và các lĩnh vực ưu tiên mới nổi.

Tọa đàm do đồng chí Đặng Văn Huấn - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo và GS. Vũ Văn Yêm - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội đồng chủ trì, điều hành, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học.

Định vị chương trình trong chiến lược phát triển nhân lực quốc gia

Phát biểu tại tọa đàm, đồng chí Đặng Văn Huấn cho biết, việc xây dựng chương trình được triển khai hướng tới hình thành một hệ thống chương trình đào tạo có chất lượng tương đương các chương trình quốc tế, tập trung vào những lĩnh vực có vai trò quan trọng đối với phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn 2026-2035.

Một trong những vấn đề được đặt ra ngay từ đầu là xác định rõ vị trí, vai trò của chương trình trong tổng thể các đề án đào tạo nhân lực đã và đang được Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai. 
  Theo Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, để xây dựng định hướng phù hợp, ban soạn thảo đã rà soát dữ liệu tuyển sinh, quy mô đào tạo và mức độ phát triển của các nhóm ngành trong hệ thống giáo dục đại học. 

Theo định hướng dự thảo, đến năm 2030, chương trình phấn đấu đào tạo khoảng 50.000 người học; đến năm 2035 đạt khoảng 100.000 người học ở các trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ.

Quy mô này được phân bổ theo bốn nhóm lĩnh vực, trong đó công nghệ số, điện tử, bán dẫn và robot là nhóm có quy mô dự kiến lớn nhất, với khoảng 25.000 người học vào năm 2030 và 50.000 người vào năm 2035. 

Hai nhóm lĩnh vực công nghệ sinh học, môi trường và vật liệu tiên tiến và nhóm lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ lượng tử và các lĩnh vực phục vụ phát triển không gian, biển và hạ tầng chiến lược - đều đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo khoảng 10.000 người học, đến năm 2035 đào tạo khoảng 20.000 người học.

Nhóm quản trị thông minh dự kiến đạt lần lượt 5.000 và 10.000 người học vào năm 2030 và 2035.

Theo đồng chí Đặng Văn Huấn, việc phân nhóm này có ý nghĩa quan trọng trong xác định chính sách phát triển, bởi mỗi lĩnh vực có xuất phát điểm, nhu cầu nhân lực và yêu cầu đầu tư khác nhau. Với những ngành đã có nền tảng, trọng tâm không chỉ là mở rộng quy mô mà phải nâng cao chất lượng, tăng tính chuyên sâu, gắn đào tạo với các công nghệ mới. Ngược lại, những lĩnh vực còn thiếu hụt cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để hình thành năng lực đào tạo.

Chương trình định hướng để mỗi cơ sở giáo dục đại học chủ động lựa chọn những ngành, chương trình phù hợp với thế mạnh và chiến lược phát triển của mình. Các chương trình được đánh giá theo bộ tiêu chí chung, với những cấp độ đáp ứng khác nhau, qua đó xác định khoảng cách cần khắc phục và lộ trình nâng cấp.

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhấn mạnh yêu cầu thiết kế cơ chế đủ sức tạo động lực cho các trường tham gia. Trong đó, các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm cần thể hiện rõ sứ mệnh đào tạo nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa; những lĩnh vực thiết yếu nhưng còn yếu về năng lực đào tạo cần được xem xét hỗ trợ từ Nhà nước. Các chương trình khác tiếp tục phát triển theo chiến lược của từng trường và nhu cầu của thị trường lao động.

Hoàn thiện tiêu chí, cơ chế và lộ trình triển khai

Trao đổi tại tọa đàm, GS. Vũ Văn Yêm - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng mạnh mẽ đòi hỏi các cơ sở giáo dục đại học phải có tư duy phát triển mới, chiến lược rõ ràng và những bước đi mang tính đột phá. Đặc biệt, xu hướng liên ngành, liên lĩnh vực đang đặt ra yêu cầu đổi mới cả trong tổ chức đào tạo lẫn quản trị đại học.

“Việc xây dựng chương trình cần gắn với những mốc chiến lược cụ thể, có tầm nhìn trung và dài hạn, đồng thời tạo điều kiện để các trường phát huy lợi thế cạnh tranh trong nước và quốc tế.” - GS. Vũ Văn Yêm cũng cho rằng cách tiếp cận quản trị cũng cần chuyển sang quản trị dựa trên nguyên tắc, đảm bảo tính linh hoạt nhưng không hạ thấp các chuẩn mực chất lượng.
  Theo Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, vấn đề quan trọng khác là mối quan hệ giữa tự chủ đại học, học phí và cơ chế đầu tư. Việc phân định rõ những ngành nghề Nhà nước đặt hàng, hỗ trợ kinh phí với những ngành thực hiện cơ chế tự chủ, huy động nguồn lực xã hội hóa sẽ giúp các trường chủ động hơn trong tổ chức đào tạo. Tuy nhiên, tự chủ cần đi đôi với đầu tư nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, thu hút chuyên gia đầu ngành và phát triển hệ thống phòng thí nghiệm, hạ tầng công nghệ, cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu và đào tạo.

Từ những định hướng và trao đổi tại tọa đàm, đồng chí Đặng Văn Huấn đề nghị đại diện các cơ sở giáo dục đại học tập trung góp ý vào các nhóm vấn đề trọng tâm: tính logic, mục tiêu tổng thể của chương trình; quy mô và chỉ tiêu người học; việc lựa chọn chương trình, lĩnh vực ưu tiên và lộ trình phát triển; bộ tiêu chí đánh giá chương trình đào tạo chuẩn quốc tế; cơ chế, nguồn lực đầu tư; và phương thức tổ chức thực hiện.

Trong đó, trước hết là tư duy tổng thể, logic xây dựng và mục tiêu của chương trình; tính phù hợp, khả thi của các chỉ tiêu định lượng, đặc biệt là quy mô 50.000 người học vào năm 2030 và 100.000 người học vào năm 2035.

Đối với định hướng phát triển, các cơ sở giáo dục đại học được đề nghị xác định những ngành, chương trình cần ưu tiên nâng cấp, những lĩnh vực cần hình thành mới; đánh giá khoảng cách giữa năng lực đào tạo hiện có với nhu cầu thực tiễn, từ đó đề xuất lộ trình và lựa chọn chương trình tham gia phù hợp.

Một nội dung quan trọng khác là góp ý về việc xây dựng bộ tiêu chí, nhằm bảo đảm các chương trình được đánh giá trên cơ sở những yêu cầu rõ ràng, có thể đo lường và đối sánh. Đây sẽ là cơ sở để các trường tự đánh giá năng lực hiện tại, xác định những điểm còn thiếu và xây dựng kế hoạch nâng cấp phù hợp.
 
Về cơ chế và nguồn lực, các đại biểu được đề nghị tập trung vào chính sách đầu tư phát triển đội ngũ, phòng thí nghiệm, hạ tầng, học liệu và điều kiện nghiên cứu; khả năng huy động nguồn lực doanh nghiệp, cũng như cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Bên cạnh đó, cần làm rõ cơ chế lựa chọn, phân công và phối hợp hỗ trợ các chương trình; trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ sở đào tạo và địa phương; phương thức thu thập, chia sẻ, quản lý dữ liệu.

Phát biểu kết luận tọa đàm, đồng chí Đặng Văn Huấn cảm ơn góp ý của các đại biểu, cho biết ban soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến để tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo. Trọng tâm là nghiên cứu điều chỉnh tên chương trình cho rõ ràng; tính toán lại các chỉ tiêu đào tạo trên cơ sở thực trạng và năng lực của hệ thống giáo dục đại học; đồng thời rà soát phạm vi ngành, trình độ đào tạo để xác định đúng những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư, nâng cấp.

Dự thảo sẽ được hoàn thiện theo hướng tránh chồng chéo với các chính sách hiện hành, kế thừa những cơ chế hỗ trợ phù hợp và bổ sung chính sách cho các lĩnh vực còn thiếu. Các giải pháp cũng cần cụ thể hơn, gắn với nhiệm vụ và trách nhiệm của từng bộ, ngành, cơ sở đào tạo; bộ tiêu chí cần được làm rõ để các trường có căn cứ tự đánh giá, lựa chọn chương trình và xây dựng lộ trình phát triển theo từng giai đoạn, hướng tới mục tiêu đến năm 2030.

Đồng chí Đặng Văn Huấn đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu dự thảo và gửi ý kiến đóng góp sau tọa đàm. Sự tham gia của các đơn vị sẽ góp phần hoàn thiện chương trình, đồng thời tạo sự chủ động và đồng thuận trong quá trình triển khai.