Chàng sinh viên suýt bỏ chạy khỏi phòng thi vấn đáp, nay nghiên cứu năng lượng xanh ở Canada

Có những buổi chiều lặng lẽ tại Trois-Rivières (Canada), khi tuyết trắng bắt đầu phủ dày các lối đi dẫn vào phòng thí nghiệm của Đại học Québec, CSV Trần Đình Sơn - NCS đang theo học tại Đại học Québec (Canada) - lại nhớ đến buổi chiều đứng ngoài hành lang tòa nhà C1 của Đại học Bách khoa Hà Nội, nghe tiếng thầy, cô giáo đặt câu hỏi trong phòng thi vấn đáp mà tim đập liên hồi. Khi ấy, cậu sinh viên năm Nhất chỉ nghĩ đến một điều duy nhất: Chạy về nhà báo với gia đình rằng mình đã thi trượt!

10 năm sau, chàng trai từng suýt bị cảnh cáo học tập ấy đang miệt mài trong phòng thí nghiệm tại Canada, nghiên cứu công nghệ chuyển hóa khí CO₂ thành vật liệu phục vụ năng lượng xanh và bảo vệ môi trường. Mỗi lần nhớ lại quãng thời gian ở Bách khoa, điều khiến anh xúc động nhất chính là những người thầy, người bạn đã kiên nhẫn kéo mình đứng dậy vào đúng thời điểm tưởng như muốn bỏ cuộc.

“Lò bát quái” rèn nên bản lĩnh của một người kỹ sư

Những ngày đầu bước qua cổng Parabol năm 2014, Trần Đình Sơn gần như chưa hình dung nhiều về con đường phía trước. Thời điểm đó, nhiều bạn bè lựa chọn các trường thuộc khối ngành kinh tế. Còn Sơn, với niềm yêu thích môn Hóa và mong muốn tìm một lối đi khác, đã đăng ký vào ngành Kỹ thuật Hóa học (CH1). Quyết định ấy xuất phát từ sự vô tư của tuổi 18, nhưng sau này anh nhận ra đó là lựa chọn làm thay đổi cả cuộc đời.
 

Thời gian đầu ở Bách khoa của tân sinh viên Trần Đình Sơn là cảm giác choáng ngợp. Sơn từng mất phương hướng khi lần đầu được tự quyết việc học của mình. Việc thiếu kỷ luật khiến kết quả năm Nhất sa sút. Anh trượt nhiều học phần, đứng trước nguy cơ bị cảnh cáo học tập và mang theo nỗi day dứt vì làm gia đình thất vọng.

Đến hôm nay, ký ức khiến anh nhớ nhất vẫn là những buổi thi vấn đáp. Anh kể: “Có những lần đứng ngoài hành lang chờ đến lượt thi vấn đáp, nghe thầy, cô hỏi các bạn khác mà trong đầu chỉ có ý muốn… bỏ chạy về nhà báo với gia đình là con thi trượt rồi. Thế rồi vẫn lấy hết can đảm bước vào phòng thi và vượt qua tất cả.”

Chính trong giai đoạn khó khăn ấy, một câu nói của thầy giáo tại Trường Hóa và Khoa học sự sống đã theo anh Sơn suốt nhiều năm sau: “Đại học Bách khoa là một lò bát quái, và chỉ có lò bát quái mới luyện ra Tôn Ngộ Không.”

Ngày ấy, anh chỉ nghe và ghi nhớ. Nhiều năm sau, khi trải qua các kỳ tuyển chọn học bổng, làm việc trong những phòng thí nghiệm hiện đại ở Hàn Quốc rồi Canada, anh mới thật sự hiểu ý nghĩa của câu nói. Những bài thi vấn đáp, các học phần chuyên ngành với khối lượng kiến thức lớn, những yêu cầu cao trong phòng thí nghiệm dần hình thành ở sinh viên thói quen chuẩn bị kỹ lưỡng, suy nghĩ có hệ thống và bình tĩnh trước áp lực.
 

Quan trọng hơn cả, ở Bách khoa, anh đã gặp những người giúp mình thay đổi. Đó là những người bạn luôn sẵn sàng học cùng, những thầy, cô giáo không đánh giá sinh viên chỉ bằng một bảng điểm, họ nhìn thấy ở học trò khả năng tiến bộ nếu thật sự quyết tâm. Sau cú vấp của năm Nhất, chàng trai Đình Sơn dần lấy lại nhịp học tập, trở nên nghiêm túc hơn với từng học phần, từng giờ thực hành và từng buổi lên lớp.

Nhìn lại, anh luôn nói mình tự hào về giai đoạn bản thân kịp thay đổi trước khi quá muộn: “Nếu nhìn lại thời điểm đó, có lẽ không ai nghĩ một đứa như tôi có thể tốt nghiệp chứ chưa nói đến việc nhận học bổng sau đại học và tiếp tục nghiên cứu ở nước ngoài!”

Tốt nghiệp Kỹ sư ngành Kỹ thuật Hóa học, chuyên ngành Điện hóa loại Khá năm 2019, Trần Đình Sơn hiểu rằng những khó khăn từng trải qua giống như một chiếc lò xo bị nén lại. Chính sức nén ấy tạo động lực để anh bước xa hơn khi bước ra môi trường quốc tế.

Phòng thí nghiệm C3 gieo mầm giấc mơ nghiên cứu

Nếu được chọn một nơi lưu giữ nhiều ký ức nhất trong quãng đời sinh viên, Trần Đình Sơn sẽ chọn tòa nhà C3. Ở đó có phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Điện hóa và Bảo vệ kim loại - nơi anh dành phần lớn thời gian của những năm học chuyên ngành. Những chiếc cốc thủy tinh, bình phản ứng, máy phân tích, những lọ hóa chất được xếp ngay ngắn trên giá và mùi đặc trưng của phòng thí nghiệm vẫn còn nguyên trong ký ức của anh.
 

Dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Trung Dũng, nay là Trưởng khoa Kỹ thuật Hóa học, anh Sơn bắt đầu tham gia nghiên cứu khoa học từ những công việc rất nhỏ. Những đề tài anh Sơn tham gia đều gắn với các vấn đề thực tiễn. Anh từng nghiên cứu tổng hợp hạt nano sắt hóa trị 0 nhằm xử lý nước thải, tìm hiểu nhiều ứng dụng của công nghệ điện hóa trong bảo vệ môi trường. Đến đồ án tốt nghiệp về “Nghiên cứu quy trình chế tạo đá mài bằng kỹ thuật mạ điện composite”, khối lượng công việc tăng lên rất nhiều.

Anh Sơn phải hệ thống lại toàn bộ kiến thức chuyên ngành đã học trong suốt 5 năm, trực tiếp thiết kế đồ gá, tìm đến các xưởng cơ khí để gia công thiết bị, xây dựng hệ thí nghiệm và tiến hành hàng loạt phép thử trước khi thu được kết quả cuối cùng. Song song với đó, anh còn được nhận vào thực tập tại một tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực xi mạ, nơi nhiều thí nghiệm phục vụ đồ án được triển khai với sự hỗ trợ của doanh nghiệp.
 

Trong suốt buổi trò chuyện, điều anh Sơn luôn nhắc đến khi kể về quãng thời gian học tập ở Bách khoa sự đồng hành của thầy, cô giáo. Trong điều kiện trang thiết bị nghiên cứu ở Việt Nam khi ấy còn nhiều hạn chế, các giảng viên vẫn tạo mọi điều kiện để sinh viên thực hiện ý tưởng, tiếp cận thiết bị, tham gia đề tài và từng bước làm quen với nghiên cứu chuyên sâu.

Cũng chính tại phòng thí nghiệm C3, qua những buổi trò chuyện với PGS. Đặng Trung Dũng về thời gian thầy học tập và nghiên cứu tại Hàn Quốc, chàng sinh viên Đình Sơn bắt đầu hình dung về một thế giới rộng lớn hơn ngoài giảng đường Bách khoa. Thầy Dũng kể về môi trường nghiên cứu, về cách các phòng thí nghiệm vận hành, về cơ hội hợp tác quốc tế và những điều sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể chạm tới nếu chuẩn bị nghiêm túc.

Những câu chuyện ấy gieo vào Sơn mong muốn được một lần trải nghiệm môi trường nghiên cứu quốc tế. Và nhiều năm sau, chính anh là người chủ động gửi thư cho các giáo sư ở Hàn Quốc, rồi Canada, giới thiệu bản thân, trình bày định hướng nghiên cứu và kiên nhẫn chờ từng email phản hồi. Đó là bước khởi đầu cho những cơ hội lớn hơn đang chờ phía trước.

Giá trị của người Bách khoa khi bước vào các phòng thí nghiệm quốc tế

Năm 2019, cầm trên tay tấm bằng Kỹ sư ngành Kỹ thuật Hóa học của Đại học Bách khoa Hà Nội, Trần Đình Sơn bắt đầu tìm kiếm cơ hội học tập ở nước ngoài. Điều khiến anh Sơn bất ngờ là cái tên “HUST” đã trở nên quen thuộc với nhiều giáo sư nước ngoài. Có những quốc gia các giáo sư rất ưa thích tuyển chọn sinh viên đến từ Bách khoa Hà Nội.
 

Nhập học chương trình Thạc sĩ tại Đại học Chung-Ang với học bổng CAYSS, anh Sơn nhanh chóng thích nghi với nhịp làm việc trong phòng thí nghiệm. Đề tài nghiên cứu về xúc tác hợp kim Ni-Rh cho phản ứng oxy hóa hydro trong pin nhiên liệu màng trao đổi anion mang lại cho anh kết quả GPA 4,34/4,5.

Trong thời gian hỗ trợ hướng dẫn sinh viên đại học tại Hàn Quốc, anh nhận thấy không ít bạn học năm cuối vẫn còn lúng túng với những thao tác trong phòng thí nghiệm. Trong khi đó, sinh viên Bách khoa đã được tiếp cận các kỹ năng này từ năm thứ Hai thông qua các học phần thực hành, nghiên cứu khoa học và đồ án chuyên ngành. Chính lợi thế ấy giúp anh nhanh chóng làm chủ các thiết bị nghiên cứu hiện đại và thích nghi với yêu cầu của phòng thí nghiệm quốc tế.

Bên cạnh nền tảng chuyên môn, anh Sơn luôn xem ngoại ngữ là “tấm hộ chiếu” của người làm khoa học. Chính khả năng tiếng Anh giúp anh Sơn tạo lợi thế khi xin học bổng, tham gia các buổi phỏng vấn và làm việc với chuyên gia nước ngoài.
 

Hiện anh Trần Đình Sơn là nghiên cứu sinh tại Phòng thí nghiệm Vật liệu tiên tiến cho Năng lượng và Môi trường (Nguyen-Tri Lab), Đại học Québec ở Trois-Rivières, Canada, dưới sự hướng dẫn của GS. Phương Nguyễn-Trí. Hướng nghiên cứu anh theo đuổi gắn với một trong những bài toán lớn của thế giới hiện đại: Chuyển hóa khí CO₂ thành axit formic, sau đó phối hợp cùng doanh nghiệp sản xuất potassium formate sử dụng làm chất chống đóng băng trên đường vào mùa đông.

Những bài báo khoa học xuất hiện trên các tạp chí quốc tế như Coordination Chemistry Reviews hay ACS Applied Nano Materials là kết quả của nhiều năm kiên trì trong phòng thí nghiệm. Song với anh Sơn, giá trị lớn hơn nằm ở việc các nghiên cứu ấy từng bước đi vào thực tế, góp phần tạo ra những giải pháp thân thiện với môi trường.
 

Sau nhiều năm học tập và làm việc ở Hàn Quốc, Canada, CSV Trần Đình Sơn vẫn giữ thói quen dõi theo những đổi thay của ngôi trường cũ. Trong lần cùng giáo sư hướng dẫn trở về Việt Nam, anh có dịp tham gia các buổi làm việc với lãnh đạo nhiều trường đại học kỹ thuật, trong đó có Đại học Bách khoa Hà Nội, nhằm trao đổi về chương trình hợp tác và trao đổi sinh viên giữa Đại học Québec và các trường đại học Việt Nam. Với anh, đó là một cảm giác rất đặc biệt khi từ vị trí của một CSV có cơ hội góp một phần nhỏ kết nối những thế hệ sinh viên tiếp theo với môi trường học thuật quốc tế.

Nhìn các bạn sinh viên Bách khoa hôm nay, Sơn luôn khuyến khích các em chủ động trò chuyện với thầy cô về định hướng tương lai. Theo anh, điều quý giá ở Bách khoa không nằm riêng ở chương trình đào tạo hay hệ thống phòng thí nghiệm, mà còn ở mạng lưới kết nối quốc tế của đội ngũ giảng viên. Nếu mạnh dạn trao đổi, chủ động tham gia nghiên cứu khoa học và chuẩn bị ngoại ngữ từ sớm, sinh viên sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các học bổng sau đại học trên thế giới.
 

  Có người hỏi anh sơn: “Nếu được chọn lại, liệu anh có tiếp tục bước qua cổng Parabol?”

Chàng CSV Kỹ thuật Hóa học Bách khoa cười chia sẻ: “Nếu ngày đó tôi không chọn Bách khoa, có lẽ quãng đời sinh viên sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhưng chắc chắn sẽ không có cơ hội học tập ở Hàn Quốc, Canada; sẽ không trở thành nhà nghiên cứu như hôm nay và cũng sẽ không có cậu con trai mang quốc tịch Canada... Bách khoa đã định hướng con đường tôi đang đi và mang lại rất nhiều điều tuyệt vời.”

Bởi vậy, nếu được lựa chọn thêm một lần nữa, câu trả lời của anh vẫn không thay đổi: “Tôi vẫn sẽ chọn trở thành một người Bách khoa.”