Diện mạo tự chủ Bách khoa Hà Nội: Từ tuyển sinh đến quốc tế hóa

“Tự chủ đại học đã được triển khai trong khoảng 8 năm và có thể khẳng định đây là một bước tiến lớn, mang tính đột phá”, PGS. Nguyễn Phong Điền - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội nhận định khi nhìn lại những chuyển động gần đây của giáo dục đại học Việt Nam. Với ông, tự chủ đại học không còn là một khái niệm cần tranh luận đúng - sai, mà đã trở thành một thực tế đang vận hành.

Điều này đặc biệt rõ ở các đại học đa ngành, đa lĩnh vực như Đại học Bách khoa Hà Nội. Theo PGS. Nguyễn Phong Điền, điểm cốt lõi của tự chủ nằm ở chuyên môn. “Khi được trao quyền tự chủ, các nhà trường ý thức rõ hơn về quyền hạn của mình, đồng thời nhận thức đầy đủ trách nhiệm đi kèm, đặc biệt là trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và thực hiện công bằng xã hội trong mọi hoạt động.”

Chính trong không gian ấy, việc tự chủ trong công tác tuyển sinh ở mỗi trường đại học hiện ra rõ nét nhất. Với Đại học Bách khoa Hà Nội, ngôi trường đào tạo kỹ sư, nhà khoa học và chuyên gia công nghệ, việc chọn người học phù hợp là điều kiện tiên quyết để các chương trình đào tạo triển khai có hiệu quả. “Chất lượng và quy mô tuyển sinh có ý nghĩa rất quan trọng. Chỉ khi làm tốt công tác tuyển sinh thì nhà trường mới bảo đảm được chất lượng đào tạo và chất lượng đầu ra” - PGS. Nguyễn Phong Điền nhấn mạnh.
 

Tự chủ tuyển sinh: Chọn đúng người, tạo dư địa phát triển

Từ quan điểm này, Đại học Bách khoa Hà Nội từng bước xây dựng một cơ chế tuyển sinh linh hoạt, dựa trên nhiều phương thức đánh giá khác nhau. Trong đó, kỳ thi Đánh giá tư duy là một lựa chọn có tính chiến lược.

“Kỳ thi được thiết kế chủ yếu cho các thí sinh có định hướng theo học các ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ” - PGS. Nguyễn Phong Điền chia sẻ. Thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức rời rạc, kỳ thi tập trung đánh giá tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề - những năng lực cốt lõi của người học trong các lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ.

Qua từng năm tổ chức, kỳ thi ngày càng thu hút sự quan tâm của xã hội. Dự kiến đến năm 2026, số thí sinh tham dự có thể đạt khoảng 60.000 - 70.000 người. Theo PGS. Nguyễn Phong Điền, đây là “nguồn đầu vào quan trọng cho Đại học Bách khoa Hà Nội nói riêng và cho hệ thống các trường đại học đào tạo kỹ thuật - công nghệ nói chung”.
 

Song song với kỳ thi Đánh giá tư duy, Bách khoa Hà Nội sử dụng linh hoạt các tổ hợp xét tuyển, ưu tiên những phương thức phù hợp với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Những thí sinh có năng lực chuyên biệt, đạt thành tích cao trong các kỳ thi trong nước và quốc tế, hay sở hữu chứng chỉ học vấn quốc tế, đều được xem xét một cách tương xứng.

Một điểm được PGS. Nguyễn Phong Điền nhắc đến là trách nhiệm xã hội của tự chủ. Trên cơ sở quy định của Nhà nước, Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn duy trì các chính sách ưu tiên cho thí sinh đến từ vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa. “Các em hoàn toàn có thể sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT để theo học hầu hết các chương trình đào tạo của Nhà trường, và thực tế cho thấy cơ chế này đang được triển khai hiệu quả.” - ông nói.

Đáng chú ý, các phương thức tuyển sinh năm 2026 hầu như không thay đổi so với các năm trước. Điều này, theo PGS. Nguyễn Phong Điền, thể hiện sự ổn định trong chính sách tuyển sinh và sự cam kết công khai, minh bạch. Đại học Bách khoa Hà Nội công bố đầy đủ thông tin tuyển sinh, quy trình và hướng dẫn cho thí sinh trên các kênh chính thống, phù hợp với thông lệ của nhiều đại học uy tín trên thế giới.

Tự chủ nghiên cứu và bài toán con người

Nếu công tác tuyển sinh đặt nền móng cho đào tạo, thì NCKH là thước đo vị thế học thuật của một đại học. Tự chủ trong nghiên cứu đã được trao cho các trường, song đây cũng là lĩnh vực đối mặt với nhiều thách thức nhất.
 

“Hoạt động NCKH có những yêu cầu rất đặc thù, đặc biệt là về nguồn lực.” - PGS. Nguyễn Phong Điền phân tích. Nguồn lực ở đây không chỉ là phòng thí nghiệm hay hạ tầng nghiên cứu, mà còn là cơ chế tài chính, cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức trong và ngoài nước.

Theo ông, yếu tố quyết định vẫn nằm ở con người. Để hình thành một nhóm nghiên cứu mạnh, cần hội tụ ba thành phần: Người đứng đầu có năng lực và tầm nhìn; đội ngũ nhà khoa học trẻ giàu tiềm năng; lực lượng kế cận “học việc” là nghiên cứu sinh, học viên cao học. “Chỉ khi bảo đảm được cả ba yếu tố này thì mới có thể hình thành nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao một cách bền vững” - lãnh đạo Đại học Bách khoa Hà Nội nhấn mạnh.

Luật Giáo dục đại học năm 2025 trao quyền tự chủ toàn diện hơn cho các trường đại học, không lấy tài chính làm căn cứ đánh giá mức độ tự chủ đại học. Tuy vậy, theo PGS. Nguyễn Phong Điền, trên thực tế vẫn còn nhiều việc phải làm liên quan đến công tác xây dựng cơ chế chính sách triển khai, hệ thống văn bản dưới luật một cách đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả. Việc tháo gỡ những điểm nghẽn này được xem là điều kiện cần để tự chủ NCKH phát huy hiệu quả thực chất.

Quốc tế hóa: Thay đổi từ bên trong

Trong bối cảnh toàn cầu hóa giáo dục, quốc tế hóa được xem là một hướng đi tất yếu. Với Đại học Bách khoa Hà Nội, quốc tế hóa là một trong những chiến lược phát triển quan trọng và được triển khai theo cách tiếp cận toàn diện.
 

“Quốc tế hóa không giới hạn chỉ trong các hoạt động trao đổi giảng viên, người học ngoài biên giới hay mở các chương trình song bằng với các đối tác quốc tế. Quan trọng hơn là đưa các chuẩn mực và môi trường quốc tế vào ngay trong khuôn viên Nhà trường.” - PGS. Nguyễn Phong Điền chia sẻ.

Một trong những trọng tâm là nâng cao năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, hướng tới việc sử dụng tiếng Anh ngày càng nhiều trong giảng dạy và học tập. Cùng với đó là việc phát triển về quy mô và chiều sâu các chương trình đào tạo giảng dạy bằng tiếng Anh trong những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn và mở rộng sang các ngôn ngữ khác như tiếng Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Pháp...

Hiện việc thu hút nguồn lực quốc tế cho NCKH vẫn gặp một số rào cản về cơ chế và thủ tục. “Chúng tôi kỳ vọng từ năm 2026, với sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của các cơ quan quản lý nhà nước, những vướng mắc này sẽ được tháo gỡ nhanh chóng” -  Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội bày tỏ.

Song song với đó, việc chuẩn hóa chương trình đào tạo theo các chuẩn mực quốc tế đã được đẩy mạnh. Hiện nay, hơn 80% trên tổng số các chương trình đào tạo cử nhân của Đại học Bách khoa Hà Nội đã được kiểm định và công nhận bởi các tổ chức kiểm định quốc tế uy tín của quốc tế và khu vực như AUN-QA, AQAS, ASIIN, CTI.
 

Mới đây, từ 13 - 15/1/2026, Đại học Bách khoa Hà Nội triển khai đánh giá ngoài chất lượng cơ sở giáo dục theo tiêu chuẩn QAA của Vương quốc Anh, trở thành cơ sở giáo dục đại học trong nước đầu tiên thực hiện kiểm định theo bộ tiêu chuẩn này. Những kết quả đã phản ánh một lựa chọn nhất quán: Cải tiến từ chuẩn đầu ra chương trình, chuẩn hóa nội dung học tập và phương pháp đào tạo một cách thực chất, thay vì chạy theo hình thức.

Có thể thấy, tại Đại học Bách khoa Hà Nội, tự chủ đại học là quá trình học cách chịu trách nhiệm cho những quyết định của mình, từ việc chọn người học, tổ chức đào tạo, phát triển nghiên cứu… đến mở rộng hợp tác quốc tế.

Trong bức tranh ấy, tự chủ tuyển sinh chính là điểm khởi đầu quan trọng, nơi những lựa chọn ban đầu âm thầm định hình chất lượng của nhiều năm sau. “Khi quyền tự chủ được trao đúng chỗ và được thực hiện một cách nghiêm túc, Đại học sẽ có điều kiện phát triển bền vững hơn”, PGS. Nguyễn Phong Điền nhấn mạnh.